03 ŞUBAT 2002

Free Web Hosting Provider - Web Hosting - E-commerce - High Speed Internet - Free Web Page

03 ŞUBAT 2002 (Mw=6.2) SULTANDAĞI-AFYON DEPREMİ ARTÇI SARSINTI ÇALIŞMASI
ÖN DEĞERLENDİRME RAPORU

Amaç:
Artçı depremlerin yerleri ve büyüklükleri ülkemizdeki mevcut sismik gözlem ağlarının yetersiz olması nedeniyle ancak düşük bir duyarlılıkla saptanabilmektedir. Bundan dolayı genellikle ana depremin, bölgedeki mevcut karmaşık kırık sistemlerinin hangisi yada hangilerinin hareketi ile oluştuğunun anlaşılmasını zorlaştırmaktadır. Artçı depremler, ana şokun oluştuğu fay (yer kırığı) zonu hakkında son derece önemli jeolojik ve jeofizik bilgilerin elde edilmesini ve böylelikle muhtemel gelecek depremlerin anlaşılmasını ve değerlendirilmesini kolaylaştırıcı veriler sağlarlar. Bu nedenle, yüksek duyarlıkta artçı deprem etkinliğinin belirlenebilmesi için ana depremin bölgesinde yerel ve yoğun bir sismik istasyon ağı işletilmesi gereklidir. Bu çalışmanın temel amacı, mevcut artçı depremlerden yararlanılarak, 03.02.2002 Sultandağı depreminin oluş mekanizmasının ve yüzey tektonik yapılarla ilişkisinin araştırılması oluşturmaktadır. Oluşturulan geçici sismolojik gözlem ağından elde edilen artçı sarsıntı kayıtlarının değerlendirmeleri sürdürülmekte olup burada bir öndeğerlendirme yapılmıştır.

Artçı Deprem Gözlem Ağı:
03.02.2002 Pazar günü, yerel zaman ile 09:11:29 da, Afyon İl sınırları içinde 38.56 derece Kuzey enlemi ve 31.13 derece Doğu boylamı merkezüsslü, Moment büyüklüğü Mw=6.2 olan ana depremin hemen ardından bölgedeki artçı depremleri izlemek üzere TÜBİTAK-Marmara Araştırma Merkezi, Yer ve Deniz Bilimleri Araştırma Enstitüsü'nden bölgeye 5 kişilik bir Acil Sismolojik Gözlem Ekibi ulaşmıştır. Bu ekip depremin merkezüssü ve çevresini kapsayan 50 km lik bir çap dahilinde, 27 istasyonluk bir sayısal artçı deprem gözlem ağı ve 4 istasyondan oluşan uzay jeodetik ölçümlere dayalı GPS alıcıları yerleştirmiştir.. Bu ağdaki tüm istasyonlarda sismik kayıtlar 100 örnek/saniye örneklemesinde sayısal Reftek-125 kayıtçıları ile sürekli zamanda veri toplanmıştır.

Artçı Depremler:
Büyük ve hasar yaratan ana depremleri izleyen ve büyüklükleri ana şoktan daha küçük olan birçok sayıda artçı deprem oluşur ve zamanla azalır. 03.02.3002 Sultandağı Depremini izleyen artçı depremlerin sıklığı ve sayısı da zaman içinde azalarak devam edecektir. Artçı depremler ana şok ile tamamen yitirilmeyen sismik enerjinin açığa çıkarılmasını sağlar ve ana şok ile aniden değişen tektonik gerilme alanına uyum sağlama süreci içinde devam ederler.
Toplanmış olan sismogramlardan (sayısal deprem kayıtları) saptanan depremler guruplandırılarak, istasyonlardaki deprem fazlarının (P ve S) varış zamanları okunarak, depremlerin yerleri ve oluş zamanları belirlenmiştir. Depremlerin büyüklükleri Richter (ML) büyüklüğü olarak kaydedilen enbüyük yerdeğiştirme değerlerine göre hesaplanmıştır. Yoğun ve yüksek duyarlıklı aletlerin yerleştirilmesiyle çok küçük büyüklükteki depremlerin gözlenmesi mümkün olmuştur. Bu haritada büyüklükleri -0.3 ile 3.2 (yerel Richter büyüklüğü, ML) arasında olan toplam 392 artçı deprem yer almaktadır. Gerçekte oluşan artçı deprem sayısı bu sayının çok üzerinde ( > 2000) olup, burada en az 15 istasyonda gözlenebilen ve çok sağlıklı olarak en küçük hatalarla yerleştirilmiş depremler verilmektedir. Çay ilçesine kurulan istasyonda 6 Şubat günündeki 1 saatlik (14:48 - 15:48) deprem kaydı görüntüsünde yaklaşık 40 saniyede bir artçı depremin oluştuğu gözlenmektedir.
Elde edilen artçı deprem haritası, 03.02.2002 Sultandağı depreminin, Türkiye Diri Fay Haritasında (Şaroğlu ve diğ. 1992) tanımlanmış olan Sultandağı Fay zonunun 40 km uzunluğunda ve 8 km genişliğinde (derinlik boyutunda) bir parçası üzerinde geliştiğini göstermektedir. Sultandağı Fayının bu parçası, Sultandağı ilçesine kadar GD-KB doğrultulu uzanan Sultandağı ve Çay ilçeleri arasında 45 derecelik keskin bir dönüş ile D-B doğrultusunda yönelen 40km'lik bölümüdür.
Artçı deprem kümelenmelerinin fayın bu parçası üzerinde 3 ana bölgede yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bu kümelenmeler Sultandağı ilçesinin 4km kuzeyi, Çay ilçesi ve en batıda Çobanlar Beldesi güneyi yakınlarında yer almaktadır. Artçı depremlerin 4 ile 12 km derinlikler arasında yer aldığı, ve yeryüzündeki merkezüssü dağılımları ve anaşokun konumunun birlikte değerlendirilmesiyle, ana şokun Sultandağı kümelenmesinden Çobanlar Beldesine doğru tek taraflı bir yırtılma şeklinde kuzeye eğimli (40-60 derece) D-B doğrultulu bir fay düzlemi üzerinde geliştiği belirlenmiştir.

Sismik Enerji:
Fay düzleminin alanı, ortalama yerdeğiştirme (atım) ve diğer değişkenlerin yeraldığı bir eşitlik kullanılarak, bu depremin ana şoku ile açığa çıkan sismik enerji yaklaşık olarak 1.1x1021.25 erg olarak hesaplanmıştır. Bu enerji, 1999 İzmit depreminde açığa çıkan enerjiden 177 kat kadar daha az olup yaklaşık 75,000 tonluk dinamit patlatmasına eşdeğer bir enerjidir. Artçı depremlerle açığa çıkan enerji ana şok ile açığa çıkan enerjinin %10-15'inden daha fazla olmamaktadır.

Artçı Depremlerin Fay Düzlemi Çözümleri:
Deprem kaynağı etrafındaki tektonik koşullar hakkında bilgi edinmek ve kaynak çevresindeki gerilme alanının özelliklerini incelemek üzere Fay Düzlemi Çözümlerinden (FDÇ) yararlanılmaktadır. Buradaki amaç odaktaki faylanmanın türünü, yani deprem sırasında oluşan fay düzleminin doğrultu, eğim ve kayma yönü vektörünün geometrisini belirlemektir. Bölgede meydana gelmiş olan depremlerin fay düzlemi çözümleri, sismogramlardaki ilk varış P dalga polariteleri kullanılarak (en az 15 istasyon) hesaplanmıştır. Artçı depremlerin belirlenen fay düzlemi çözümleri D-B ve BKB-DGD doğrultulu normal atımlı (çökme, gerilme) faylanmalara işaret etmektedir. Bu fay düzlemi çözümlerinin bölgenin bilinen genel tektonik gerilme rejimi ile uyum içinde olup yeni bir aktif fayın varlığına işaret etmemekdir.
Bölgede 1 hafta süreyle gözlenmiş olan verilerle ilgili ilk 3 günlük ön değerlendirmeler yukarıda özetlenmiş olup değerlendirme işlemleri halen devam etmektedir. Elde edilen sonuçlara bağlı olarak güncellemeler sürdürülecektir.